हार्ट फेल म्हणजे काय?

हृदय बंद पडण्याच्या प्रक्रियेमध्ये हृदयाचे स्नायू कमकुवत किंवा ताठर होत जातात. त्यामुळे हृदयाचे आकुंचन- प्रसरणाचे कार्य योग्य प्रकारे पार पडणे कठीण होते. परिणामी धाप लागणे, झोपताना श्वासोच्छ्वास नीट करण्यासाठी डोक्याखाली उंच उशीची गरज भासणे, पाय, घोटे आणि पोटाच्या भागाला सूज येणे, अचानक वजन वाढणे, सतत थकवा जाणवणे वा गळून गेल्यासारखे वाटणे अशी लक्षणे दिसू लागतात.

कारणे कोणती?

- पूर्वी येऊन गेलेला हृदयविकाराचा झटका हे हृदयाचे कार्य बंद पडण्यासाठी महत्त्वाचे कारण आहे.

- बैठी जीवनशैली, व्यायामाचा अभाव, ताण, धूम्रपान, अतिरिक्त मद्यपान, अंमली पदार्थांचे सेवन अशा जीवनशैलीमुळे हृदय बंद पडण्याचा धोका संभवतो.

- उच्च रक्तदाब तसेच मधुमेह यामुळे हृदयाच्या कार्यावर परिणाम होतो. रक्ताभिसरणाचे कार्य करणाऱ्या हृदयाच्या स्नायूंवर याचा ताण येतो.

- वाहिन्यांचे आजार - रक्तवाहिन्या चिंचोळ्या झाल्यास शरीराला ऑक्सिजनचा योग्य प्रमाणात पुरवठा होण्यावरही मर्यादा येते. ही गरज पूर्ण करण्यासाठी हृदय अधिक जोराने आकुंचन प्रसरण पावते. त्यामुळे हृदयाचे स्नायू कमकुवत होतात.

हृदयविकाराचा झटका आल्यास हृदयाच्या प्राथमिक कार्यावर थेट परिणाम होतो. पूर्वी येऊन गेलेल्या झटक्यामुळे हृदयाला मोठी इजा झालेली असू शकते. याच कारणामुळे पुढे हृदय बंद पडण्याचाही धोका निर्माण होतो.

कार्डिओमायोपॅथी : कार्डिओमायोपॅथी हा मद्यपान आणि/किंवा धूम्रपान किंवा अंमली पदार्थांच्या सेवनामुळे तसेच अद्याप स्पष्ट न झालेल्या इतरही काही कारणांमुळे होणारा आजार आहे.

- लठ्ठपणा - वजन (Weight) प्रमाणाबाहेर वाढल्यास हृदयाच्या कार्यामध्ये अनियमितता येण्याचा धोका वाढतो, तसेच उच्च रक्तदाब, मधुमेह असे आजारही बळावतात. शरीरात प्रमाणापेक्षा अधिक चरबी साठून राहिल्यास कालांतराने हृदयाच्या स्नायूंमधून जाणाऱ्या रक्तप्रवाहामध्ये अडथळा येऊ शकतो. त्यातून हृदय बंद होण्याची शक्यता निर्माण होते.

हृदयाचे ठोके अनियमितपणे, म्हणजेच कमी अंतराने व जलद पडत असल्यास हृदयाचे स्नायू कमकुवत होऊ शकतात. त्यामुळे हृदय बंद पडण्याची प्रक्रिया होते. आरोग्यपूर्ण जीवनशैली ही स्थिती टाळण्यासाठी एकूणच आरोग्यपूर्ण जीवनशैली स्वीकारण्याचा सल्ला दिला जातो. त्यासाठी नियमितपणे व्यायाम करायला हवा.

धूम्रपान, मद्यपान किंवा अंमली पदार्थांच्या सेवनापासून दूर रहायला हवे आणि सकस व पोषक घटकांनी समृद्ध आहार घ्यायला हवा. प्रत्येकाने हृदयाची नियमित तपासणी करून घेण्याची सवय लावून घ्यायला हवी. म्हणजे कोणत्याही हृदयविकाराची शक्यता असल्यास त्याचे वेळीच निदान होऊ शकेल.